Odd Batalden
EIN MANN VERD Å MINNAST
Island 17. mai 1941.
«Flatøy, tirsdag 9. april 1940. Kl. ca 3 om morgenen kom vaktmannen inn i barakken og purret ut alle mann, med den beskjed at tyske krigsskip forserte Lerøyosen. Da den elektriske strøm var avbrutt var det et hus uten like når alle mann skulle forsøke å finne igjen klærne sine. Heldigvis hadde jeg mine ordentlig liggende så jeg kom forholdsvis hurtig ned på «beddingen». Det blev straks satt fart på å montere bomber på flyene; den ene Heinkelmaskinen var heldigvis gjort klar
allerede dagen i forveien med to 250 kg bomber, samt en MF II. Jeg hørte nogen rope mitt navn i mørket, og da jeg svarte fikk jeg beskjed på å gjøre meg klar til å gå opp med F 316. Det var ltn. Svenning, fører, fenrik Johansen speider og meg som telegrafist. Det var mørkt da vi startet. Efter oss skulde F 52 også opp med Bugge ved spaken, Gisholt i speiderrommet og Bråthen som telegrafist. Før start trakk kaptein Manshaus flybesetningene til sides
for skuld tysk bombing. Det var Kongen dei ville ta knekken på. Undervegs nordetter kom dei ut i tåke, og måtte fly over denne. Då det minka på bensinen, var dei komne nesten til Bodø, og dei gjekk ned. Der fekk dei etterfylt og sett over maskinene. Etter å ha vore i Tromsø, fekk dei Skjervøy som base, og her vart dei med i krigføringa mot dei tyske styrkane i Narvik-området. Dei gjorde gagns arbeid, og tyskarane vart pressa tilbake. Hitler fekk her det første nederlaget sitt i 2. verdskrigen. Då det tyske åtaket byrja i Frankrike, vart engelske og franske troppestyrkar tatt heim. Den norske hærleiinga fann at det ikkje var von i å kjempe vidare, og det aktive flyvåpenet i området fekk melding om å gå til Skottland. Den tyske sjefen i Ofoten hadde bestemt seg for å overgje dei tyske styrkane den 9. juni, då brått norske styrkar fekk ordre om å kapitulere den 8. For Odd og alle kjenningane hans var dette svært frustrerande
og gav instruksjoner som omtrentlig gikk ut på følgende: Vi skulde holde i 3 000 meters høide, slukkede signaler. Heinkelflyet skulde ikke gå under 4 000 for at der ikke skulde være risiko for kollisjon. De fremtrengende tyske krigsskip skulde bombes, men da fartøiene var kommet så langt nordover, fikk vi bestemt instruks ikke å slippe bombene om der var mulighet for at de skulle falle på land istedenfor, og kanskje ødelegge for våre egne.» Slik skriv kvartermeister Odd Batalden i dagboka si om hendingane om morgonen den 9. april 1940. I dagboka kan vi følgje ferda hans i strid med tyske okkupantar til dei blir bedne om å rømme frå landet, og til han endar opp i Little Norway i Canada. Odd Batalden var frå Florø, fødd 1911, son til Olaus O. Batalden frå Batalden, og Kristine Andrea Aas, dotter av telegrafstyrar Samuel Aas. Mora var telegrafistinne, og det var naturleg at Odd etter mellomskule og handelsgymnas tok utdanning i radiotelegrafi. Han var sikkert allereie utlært, for mostra Sofie Aas vart styrar av telegrafen etter Samuel. Med den omfattande utdanninga han hadde, kunne marinen nytte han til nettopp radiotelegrafi, og då til den krevjande jobben som telegrafist om bord i fly. Marinen hadde flystasjonen sin på Flatøya ved Bergen, og her var Odd då krigen braut ut. Dette var ingen trygg stad då tyskarane erobra Bergen, og raskt fekk flya ordre om å gå til Hardanger. Allereie klokka 12.00 den 9. april er Odd komen til Norheimsund. Her inne må dei stadig vere på tå hev, og er timesvis i lufta for å sjå etter tyske skip. Eit par av desse kjem dei i kamp med, og eitt fly vert skadd.
TIL NORD-NOREG Etter ei tid går vegen til Sogn og Balholm. Dei får no melding om å fly til Nord-Noreg, nærare bestemt Tromsø. Meininga var at Odd no skulle avslutte tenesta og reise heim, men det var så mange som trekte seg frå ferda til Tromsø at Odd straks melde seg som friviljug. Dei flaug først til Florø der dei fylte bensin. Odd fekk høve til å helse på familien, og får eit festmåltid. På vegen nordetter kan dei sjå krigens herjingar, både i Ålesund, Molde og Kristiansund. Særleg i Molde var det ille, dei hadde inntrykk av at heile byen stod i flammar
NYTT FLYVÅPEN I «LITTLE NORWAY» Etter 7. timars flyging landa Odd og fire vener på Sullom Voe på Shetland. Herifrå gjekk ferda vidare til Skottland og Glasgow. Det hadde vist seg i kampane i Noreg at flya nordmennene hadde, var sørgjeleg forelda. I kamp mot tyske fly var dei hjelpelause som ei kråke mot ein jaktfalk. Heldigvis hadde dei i Ofoten støtte av dei nyaste engelske jagarflya. I den vidare striden måtte landet vårt bygge opp eit heilt nytt flyvåpen med moderne utstyr Dette skulle gjerast i Canada i ein liten by, Muskoka, utanfor Toronto. Han vart berre heitande «Little Norway.» Her blei det utdanna tusenvis av norske flygarar og mekanikarar. Denne basen vart neste stogg for Odd. Eigentleg var han fullt utdanna, men han trong oppgradering på moderne telegrafiutstyr i nye fly, og også på omlegging av kommunikasjonsrutinar. Han drog over til Canada med skip, og var forundra over at det var eit han kjende. Då dei blir henta i Glasgow av Bergenske «Iris», skriv han i dagboka si: «At jeg nogensinde skulde komme til å krysse Atlanteren om bord i gamle, gode «Iris» hadde jeg aldri tenkt.» Det vart kjekt i Little Norway, for her var fleire, gamle vener frå Florø. Vi nemner Nils Fuglesang, Sigurd Solberg, Dagfinn Ulriksen og Oddvin Knapstad.
Litle Norway.
Odd hadde råka på kjenningar under kampane i Noreg, I Sogn hadde brått «Atløy» dukka opp. Den gjekk i rutefart, men skulle vere til disposisjon for norske styrkar om det var nødvendig. Om bord var det fleire frå Florø. I Nord-Noreg møtte han den yngre broren Sverre, som var mannskap om bord i KNM Heimdal, og han kjende stor sorg då han fekk vite at ein god ven, Trygve Eikevold, hadde gått ned med panserskipet «Norge.» Han lærte at i krig kan ein aldri kjenne seg trygg.
Northrop N-3PB var et amerikansk en-motors sjøfly fra andre verdenskrig.
TIL ISLAND Då den første norske skvadronen skulle opprettast, vart Odd straks teken ut. I motsetning til dei fleste andre hadde han krigsrøynsle i tillegg til å vere ein svært dugande telegrafist. Skvadronen skulle halde stad på Island som britane hadde herredømme over, og flytypen var Northrop N3PB. Noreg hadde tinga 24 slike i 1940, men krigsutbrotet hindra levering. Oppgåve var å patruljere, hjelpe allierte konvoiskip, senke tyske u-båtar, bombe tyske krigsskip, og gje melding om alt mistenkeleg. Skvadronen vart operativ den 19. mai 1941, og Odd Batalden var med frå første stund,
og var stadig på rekognoseringsoppdrag i farvatna rundt Island. Vêret kunne vere vanskeleg med tåke og skiftande vindar, og den 30. juli var ulykka ute. Flyet vart meldt sakna, og det vart aldri funne spor etter det. Det viste seg etter kvart at N3PB-flyet ikkje var godt nok til å takle tilhøva. Allereie i Little Norway
På ein kyrkjegard i Reykjavik står eit minnesmerke over nordmenn som fall på Island under verdskrigen 1939–1945. Ein av dei var Odd Batalden frå Florø.
Heldigvis var det også solskinsdagar. Før strevet starta i Muskoka, var dei på «ferie» rundt om, og opplevde mykje gjevande. Mellom anna fekk han sjå Niagarafossen, men endå større inntrykk gjorde ein umåteleg, vakker park. Han var friluftsmann, og treivst med å gå lange turar, padle i kajakk og symje. I dagboka ser vi at han tek seg ein dukkert når han har høve til det. Men når han badar i Tromsø, må han medgje at kaldare sjø har han aldri vore i, berre kring 10 gradar. Odd Batalden visste kva han gjekk til då han heldt fram med kampen mot okkupantane. Han gav livet sitt i denne striden som ei påminning til oss i dag om at fridomen er verdt å kjempe for. Vi er han stor takk skuldig. Han er ein mann verd å minnast.
Ps. Ei hjarteleg takk til dagens Odd Batalden for hjelp til denne artikkelen. Han er oppkalla etter krigshelten, og har alle grunn til å vere stolt over namnet. Bjarte Sindre
mista dei 4 fly og mannskapa. Tapet av fly og mannskap i Odd Batalden sin skvadron var svært høgt. Dei mista i alt 12 fly med 24 døde. Etter siste ulukka vart flyet tatt ut av teneste og skrota, og dei fekk britiske Catalina- og Sunderlandfly. I Reykjavik er det reist eit monument over falne nordmenn som var stasjonerte på Island. Odd Batalden var eit lysande føredøme i kampen mot Hitler-tyranniet. Mange var dei som gav opp motstanden og reiste heim. Men ikkje Odd. Han tvilte aldri, og stilte opp når trongen var der. Den første tida etter 9. april var det 24-timars dag for flya. Mannskapa låg på golv i fulle klede for å vere klar på kortaste varsel. Søvn blei det minimalt av. Dei norske flya var trege og umoderne, men i kampane kring Narvik gjorde dei ein framifrå innsats, og var med på den første sigeren over den tyske krigsmaskina i 2. verdskrigen. Han stussa ikkje på å bli med flya til Shetland, og såleis redde det som var att av det norske flyvåpenet, og gledde seg til at flyvåpenet skulle byggast opp med moderne maskiner. Det var ei oppleving å få dra til Canada og «Little Norway.»
Kjelde: Flora-Minne, Flora Historielag, årsskrift 2018.