Nordre Bergenhus Amtstidende
1916 (100-årsminne)
Det skifter Nat til lillejulaften maatte Britanus Berntsen, sammen med andre skippere og redere, staa og hænge og fryse i gangen paa «Bergenskes» hurtigruteskib « Polarlys», idet den fine styrmand negtet ham adgang til salonen mot betaling. Otte dager efter fik hr. Bertnsen melding om, at kongen hadde utnævnt ham til ridder av St. Olavsordenen. Slikt kan være godt for at sætte snobberiet paa en norsk kystbaat i sin rette belysning, skriv «Søndm.p.» (Merknad: Britanus Berntsen var føregangsmann i drivgarnfisket. Kjøpmann og reiar i Ålesund frå 1914.)
(6. januar:) Takkeannonse Vi som var med under forliset paa Svanøybugti den 27de December, og var vitne til det modige og raske bjergningsarbeidet av Kristen Sunde og J. Paulsen, Svanøy, vi vilde gjerne alle saman naa disse tvo kjekke karane med ei varm takk. Med stor umtanke og med fare for seg sjølve, berga dei mange fraa vraket på den korte tidi. Og etter det var sokke, tok dei mange or sjøen. Mange hadde naturlegvis mist livet hadde ikkje desse tvo kome – og kome tidsnok. Nokre hadde skipet teke med seg, og fleire hadde drukna etterpaa. Disse tvo karane sitt arbeid paa Svanøybugti hin kvelden vil lenge minnast – ikkje berre av deim dei berga, men av oss alle som var med. Stor takk forener dei av oss alle. (Merknad: Det var «Hornelen» som grunnstøytte og sokk på Svanøybukta.)
(20. januar:) Annonse Vandavgiften for første halvaar 1916 er forfalden og mottas avgiftsfrit paa kæmnerkontoret indtil 30te ds. – Efter nævnte dato vil vandet bli avstængt for de huse for hvilke avgiften ikke er betalt. Florø kæmnerkontor 12–1–16. J. Thunold.
(10. januar:) Godt gjort Sundag den 12te December datt ein gut i isen paa Standalsvatnet. Dei høyrde guten ropte um hjelp; men ingen vaaga seg ut paa den tunne isen. Men so kom Mads Henrik A. Standal. Han sette yver isen med ein gong, spende skeisorne av seg, kasta seg i vatnet, sumde burt aat guten, som heldt paa aa søkka, og sumde so med honom tilbake. – Han slo isen med henderne etter kvart som han sumde og naadde soleis tidsnok fram. Denne djerve guten hadde vore verd å æra av heltefondet. (Merknad: Guten var den seinare kjende forretningsmannen M.H.A. Standal. Han var 18 år då dette skjedde.)
(3. februar:) Tal som talar Sume austlandstingmenn – med Castberg og Bratlie i brodden– let illa over, at Austlandet hev fenge for faa maalsmenn i dei tvo samferdslenemderne i tinget – jarnvegsnemndi og vegnemndi. Dei ottast at Austlandet kan koma til aa lida skade ved det, skr. «17. mai». Me trur austlendingarne kan ta det med ro i so maate. Allvisst når det gjeld jarnvegarne er Austlandet so langt framum dei andre landsluterne at det er ingen fare. Her er nokre tal som syner dette: Til 30. Juni 1915 hadde statskassa reidt ut 229 mill. kr. til statsbanur, og av dette fall 102,5 mill.kr. paa Austlandet, 24,8 paa
Trøndelag, 22,2 paa Sørlandet og 11,7 mill. kr. paa Nord-Norig.
Ægteskab En herre av agtværdig familie og i god stilling ønsker å korrespondere med en formuende, snild dame. Fuld discretion loves og fordres. Spøk frabedes! Send brev med alle oplysninger til Hr. H. M. Anderssen, post restante, Trondhjem.
Olav Sande hev aarleg fenge 800 kr. til aa samla norske folketonar, so nær som dei tvo siste aari daa han hev fenge berre 400 kr. kvart aar. I aar søkjer han um 1200 kr. og attaat det 400 kr. til aa gjeva ut folketonar han hev samla. Regjeringi ser seg ikkje raad til å føra upp mein enn 400 kr. (…) Det ser litt rart ut at regjeringi hev knipe av paa den pengehjelpi Olav Sande hev havt. (Merknad: Denne Olav Sande var frå Kyrkjebø, lærar, diktar og samlar av segner frå Sogn).
(7. februar:) Jussuf Izzeddin, den tyrkiske trunervingen, som hev vore sjuk ei tid, hev drepe seg ved aa skjera av ei pulsaadr.
Arne Garborg er sjuk. Han hev influensa.
Luftkrigen. Luftskipsteniken gjer store framstig. Det er ingi sak for uppfinnarane aa faa sett sine planar ut i livet. For det skortar ikkje paa pengar. Zeppelinarane hev hovudverven sin ved Friedrichs- haven ved Bodensjoen. Men paa den andre sida sjoen bur schweizarane. Og dei fær ofte høve til aa sjaa zeppelinarane naar det er ute paa prøvetur. Ein schweizar hev fortalt at dei nyaste zeppelinarane er lenger enn dei gamle (som var 200 m.) Og dei hev skap som ein fisk. Gondolen er panserklædd. Luftskipet fører baade kulesprøytor og snøggskytande kanonor.
Elektriske bygdemylnor. Jordbruksdepartementet hev skipa ei nemd, som skal koma med fr amlag um, kva staten bør gjera til aa hjelpa fram mylneindustrien paa bygderne.
(17. februar:) Fyrste vaarbod. Her om dagen kom ein gut inn paa bladstova og synte oss ein utsprotten tusundfryd, som han hadde funne i ein hage her paa Flora.
N.B.amts dampskibe. Fragtforhøielse. Fra og med 10de ds. er fragterne for sække- og tøndegods forhøiet med 5 a 10 øre pr. tønde eller sæk og for andre varer og kreaturer med yderligere 10 pct. over nugjældende fragter.
Omkring kaisaken i Florø aar 1916. Efterat «hundreaarig natten hadde ruget over apekatten» kom man endelig saa langt at kaisaken blev trumfet igjennem. I den anledning har der mellem ordføreren og havnestyrets formandi den siste tid været ført en avisfeide som efter tonen at dømme, synes at maatte ha sin aarsak i andet (privat) mellemværende ? (…)
(10. februar:) Fornorskingi «Disse p’erne, t’erne og k’erne irriterer mig. For de virker som retskrivningsfeil i ren dansk! «So sa han nyleg til meg ein av dei fremste danske skulemenn – Og sannare kunne det ikkje verta sagt. Og god tru maa den hava som meiner at retskrivningsmistak i eitt maal skapar det um til eit anna maal. Fraa landsmaalet i dag og til framtidsskriftmaalet i Noreg vil føra ei einast bein vokstrlina.
(24. februar:) Fraa Kinn Det gjeng paa livet laust med aa faa fat i sild og fisk. Sume baatar har fiska upp til for kr. 1000 um natti. Det er paa «drev» dei tek sildi best. I «aate» har dei og fenge ho. Fiskeplassen er vest – nordvest for Kinn. Idag fekk dei og pent med torsk, fleire hundra paa sume baatar. Og so svær pris: 50 – 54 kr. maalet for sildi, og 1,00 – 1,05 for torsken pr st. Det er som dei auser pengarne or havet no, fiskarne – og bra er det. Lenge, ja i mange aar, har dei lite og ingenting fenge for t.d. sildi.
Kullforsyning. Flora bystyre hev vedteke: – Provi- anteringsraadet med tiltræden av ordføreren bemyndiges til at træffe de nødvendige under- søkelser og foranstaltninger til at skaffe forsyning av kul – og i tilfælde ved – til kommunens indvaanere.
(28. februar:) Dampskipskai paa Fugleskjeret Kai-saki skal fyre i bystyret idag, og me skal difor gjeva eit yversyn yver det som hev vore gjort til å
armeen uhindret avholde sine friluftsmøter nærsagt hvorsomhelst. Hvad kan da være i veien for at de ikke ogsaa i Florø kan faa avholde sine friluftsmøter paa et passende sted uten – at være henvist til moloen eller utenfor byen ?
greida saki ut og ta med eit og anna av dei dokumenti, som fyreligg. Kommunen kjøpte Fugleskjer- et i 1903 med det fyremaal aa byggja der ei dampskipskai, naar høvi var til det. Etter paalegg av hamnedirektøren var ingeniør Leegaard same aaret paa staden og lodda upp djupnerne …
(2. mai:) Lær aa symja ! Det ber mot sumar, tidi med dei lange dagar med sol og varme. Mangt tenkjer ein aa nytta sumaren til. Men kven er det som lovar seg sjølv: I sumar skal eg læra symja. Faae tenkjer vel so endå det alstad kvar ein kjem i vestlandsfjordarne finst dei herlegaste stader der ein kan driva denne idrott. Ingen annan idrott styrkjer og stæler likamen so som symjing. Og kor mange uhende vilde ein ikkje sleppa høyra um, so framt folk var betre sumde (…)
(13. juli:) Fra Søndfjord Bataljon. Regimentsamling for Søndfjord Bataljon avholdes fra 15de august til 13de september 1916 – fremmøte paa Bømoen mandag den 14. August kl. 12 middag. 1. Møte- pligtige er 2den, 3dje og 7de aarsklasse (1915, 1914 og 1910) samt ældre vernepligtige stridende mandskaper som staar til rest med tidligere regimentsamling. 2. Trænmandskaper, kokker, sykebærere, haadværkere og militærarbeidere som skal tjenestgjøre i regimentsamlingen, samt ældre stridende mandskaper, som staar tilrest med et mindre antal dage vil bli indkaldt ved særskildt ordre til hver enkelt.
(31. juli:) Mitraljøseindsamlingen i Søndfjord bataljonsdistrikt har indbragt kr. 10 922,94.
(9. mai) Sumartidi Stortinget var ikkje huga paa aa setja fram klokkorne 1 time, og det sette ut saki so lenge; det vilde sjaa kva grannelandi vilde gjera. No hev Sverige og Danmark vedteke sumartidi, og ifraa igaar vart klokkorne der sette fram 1 time, og denne tid skal dei ha til 30te September, daa tidi vert den gamle. Her i Noreg lyt me nok gjera det same.
(9. juni:) Flora skulestyre hadde møte igaar til aa setja inn styrar og ein lærar ved Flora folkeskule. Til styrar vart inset A.M. Lauvsnes og til lærar A. Lote.
Handelssted tilleie. Mit handelssted Sortevik i Kinn i Søndfjord ønsker jeg at leie bort fra midten av oktober d.å. Stedet er meget bekvemt og godt beliggende for landhandel. Ægner sig ogsaa særdeles godt for fisk og sildeforretning. Ny butikbygning og dampskibskai. Kan paaregne at kunne faa dampskibsekspedi-tionen. Nærmere oplysningher m.v. faaes hos eieren, og fristen for anbud paa leie av stedet indtil 1. september fk. Peder B. Sortevig.
Stakkars Grækenland. Ententemagtarne – Eng- land – som vilde verna um dei smaa nasjonar, medrekna – driv no paa aa knegaar Grækenland. Fyrst hærsette dei Saloniki, so blokerte dei dei græske hamnarne, og no hev dei endeleg gjeve Grækenland sitt ultimatum og krev m.a.: 1. De- mobilisering. 2. Ei regjering som gjev trygd for nøytralitet og godhug for ententemagterne.
(3. august:) (Fost)forstyrrede. Individer som knapt har set saltsjø søkes til overtagelse av hurtigruternes ekspedition kl 5 om morgenen naar det er storm og svineveir. – En frisk saltvandsstyrt vilde sikkert virke beroligende paa dem der lider av alle salgs (mis)fost(er) forstyrrelse, likesom den utvilsomt vil være et ganske godt middel mot vigtighet o.l. (signert Uforstyrret.)
(10. august:) Ei jarnvegsnemnd. For Sogn og Fjordane vert no vald. Kvart heradstyre skal velja ein mann, er meiningi.
(27. juni:) (Ope brev) til Politimesteren. Man tillater sig til at rette følgende spørsmaal til politimesteren: Hvorfor er Frelsesarmeen negtet adgang til at avholde sine friluftsmøter ved amtskaien ? – Hr. politimesteren bør være opmerksom paa at dette er et enestaaende tilfælde. – Overalt i vort land med undtagelse av – Florø, kan Frelses-
Kjelde: Flora-Minne, Flora Historielag, årsskrift 2016.